Soms vraagt goed beheer van een begraafplaats of kerkhof om lastige keuzes. Eén daarvan is het ruimen van grafmonumenten. In de zomer van 2025 voerden wij werkzaamheden uit op de begraafplaatsen van Langezwaag en Schurega, waar een aantal monumenten geruimd moest worden. Een project dat techniek en logistiek vraagt, maar ook zorgvuldigheid.
Het ruimen van grafmonumenten
Het ruimen van grafmonumenten houdt in dat een grafsteen van zijn plek wordt verwijderd. Soms hoort daar ook de bijbehorende zerk en fundering bij. De stenen worden afgevoerd in een puinbak, tenzij het monument geschikt is voor recycling. In dat geval wordt het materiaal hergebruikt. De afgevoerde stenen worden doorgaans verpulverd en krijgen een nieuwe bestemming, bijvoorbeeld als versteviging van de ondergrond onder wegen.
Waarom is graf ruimen soms nodig?
De meest voorkomende reden voor het ruimen van grafmonumenten is dat er geen grafrecht meer wordt betaald. Dat kan het geval zijn als rechthebbenden het grafrecht opzeggen, maar ook wanneer er geen nabestaanden meer zijn. In zulke gevallen raken grafmonumenten vaak in verval. Een begraafplaats kan daardoor een rommelig of zelfs verwaarloosd beeld krijgen en dat doet geen recht aan de herinnering die er hoort te leven.
Daar komt bij dat het niet eerlijk is tegenover rechthebbenden die wél blijven betalen voor hun grafrecht en het onderhoud van de begraafplaats mede mogelijk maken.
Een andere reden is ruimtegebrek. Door oude graven te ruimen ontstaat er weer ruimte voor nieuwe graven. Ook wordt het onderhoud efficiënter. Zonder obstakels kan er makkelijker worden gemaaid en is voorzichtig werken met een kantmaaier minder nodig. Dat scheelt aanzienlijk in tijd en kosten.
Wie vraagt om het ruimen van grafmonumenten?
Aanvragen komen meestal van gemeenten, kerkrentmeesters of beheerders van begraafplaatsen. Bij de projecten in Langezwaag en Schurega waren de omstandigheden verschillend.
In Langezwaag is Jimmie als vrijwilliger betrokken bij de begraafplaats, waar dit project gezamenlijk met andere vrijwilligers is uitgevoerd. De begraafplaats staat onder financiële druk om het onderhoud te kunnen blijven bekostigen. Waar het onderhoud vroeger goedkoper was en er meer inkomsten waren door het delven van graven, zijn er tegenwoordig minder begrafenissen en stijgen de kosten juist.
In Schurega werden we ingehuurd en is het werk uitgevoerd in samenwerking met de vrijwilligers ter plaatse. Die samenwerking is enorm waardevol: mensen die de begraafplaats kennen, die betrokken zijn bij de omgeving én die helpen om het werk zorgvuldig te laten verlopen.
Duurzaam ruimen: hergebruik waar mogelijk
In meerdere gemeenten, waaronder De Fryske Marren en Noardeast-Fryslân, verzorgen wij het ruimen van grafmonumenten. Dit ontlast de gemeentelijke organisatie, waar mankracht voor dit soort extra werkzaamheden schaars is. Daarnaast hechten deze gemeenten veel waarde aan een duurzame aanpak. Waar mogelijk worden geschikte monumenten gerecycled en opnieuw ingezet. Zo blijft materiaal behouden en verminderen we verspilling.
Begeleiden en uitvoeren met het juiste machinepark
Bij dit project was onze taak het begeleiden van het ruimen én het uitvoeren van de werkzaamheden met ons machinepark, dat speciaal is ingericht voor dit soort projecten. We werken onder andere met een mobiele kraan, waarmee monumenten in hun geheel kunnen worden opgepakt. Dat zorgt voor veiligheid, snelheid en zorgvuldigheid, want we willen schade aan paden en omgeving voorkomen.
Hoe werkt het ruimen van een grafmonument?
Vooraf wordt altijd zorgvuldig bekeken welke monumenten daadwerkelijk geruimd mogen worden en hoe deze bereikbaar zijn. Niet alle monumenten staan direct aan een pad en dat bepaalt voor een groot deel de werkwijze.
In Schurega stonden alle monumenten wel langs een pad. Daardoor konden wij efficiënt werken en hebben we op één dag ongeveer 50 monumenten geruimd.
In Langezwaag stonden de stenen op een terp rondom de kerk. Door de beperkte ruimte verliep dit langzamer. In totaal zijn daar ongeveer 30 monumenten geruimd. Daarnaast maakt het verschil of het gaat om losse monumenten zonder zerk of om dubbele monumenten met zerk: die vragen logischerwijs meer tijd en precisie.
Werkwijze stap voor stap
We starten met het in kaart brengen van de locaties en het maken van een plan van aanpak. Daarna worden de monumenten met de kraan omhoog gehesen, op een kleine kar geplaatst en naar de puinbak gebracht die op de begraafplaats staat. Daar worden de stenen met een trekker met voorlader of shovel van de kar gehaald.
Zo kan de mobiele kraan direct door naar het volgende monument. Ook de funderingspalen onder monumenten worden uit de grond verwijderd. Tot slot worden de lege plekken aangevuld met grond en, indien gewenst, ingezaaid met graszaad.
Wat dit project bijzonder maakte
Los van de hoeveelheid werk is het altijd bijzonder om te zien hoeveel inzet er bij dit soort projecten komt vanuit vrijwilligers. Het ruimen van sterk vervallen grafmonumenten zorgt daarnaast voor een rustiger en verzorgder beeld van de begraafplaats. En dat is uiteindelijk waar het om draait: een plek waar herinneringen bewaard blijven.
Vragen over grafrechten of ruiming?
Twijfelt u of een grafmonument geruimd mag worden of wilt u weten wat de mogelijkheden zijn voor onderhoud of een duurzame aanpak? Wij denken graag met u mee. Neem gerust contact op voor advies of een vrijblijvende offerte.
